Utisci korisnika

Da li zato što je DLS novina kod nas (bar za mene)ili još više što će mi koristiti, tek, nalazim da je Arhitektura, izgradnja i održavanje PC računara prava stvar i svakom…

Pre nepunih mesec dana kupila sam paket kurseva: PRIPREME ZA POLAGANJE CAMBRIDGE INTERNATIONAL DIPLOMA IN BUSINESS. Obično neki opšti utisak formiramo na kraju, ali ja u ovom trenutku želim sa…


Kompletna lista utisaka

Testiranje online

Arhitektura računara

Za one koji žele da znaju više.

Windows OS

Ovo bi svakako trebalo da probate.

Odnosi s javnošću

Koliko znate PR?

Pogledajte još neke od testova

Newsletter

Ukoliko želite da Vas redovno obaveštavamo o novostima sa Link eLearning sajta prijavite se na našu newsletter listu.

Ime:

Prezime:

Email:


Anketa

Arhiva anketa

BAZA ZNANJA


Kurs: - Zakonska regulativa za ljudske resurse

Modul: Obavezno socijalno osiguranje i zakon o porezu na dohodak građana

Autor: Goran Mitić

Naziv jedinice: Penzijsko i invalidsko osiguranje


Materijali vezani uz ovu lekciju:

- Test penzijsko i invalidsko osiguranje
- Penzijsko i invalidsko osiguranje (PDF dokument)



Najznačajnija pitanja vezana za penzijsko i invalidsko osiguranj


Osiguranici

Kao kod drugih vrsta osiguranja, penzijsko i invalidsko osiguranje (u daljem tekstu: PIO) se sastoji iz uplate "premije" odnosno doprinosa, kojim se obezbeđuju prava za budućnost, odnosno vreme kada nastupi osigurani slučaj (starost, invalidnost, smrt, povreda).
Obavezno osigurana lica (koja plaćaju doprinose) su:
  1. zaposleni
  2. lica koja samostalno obavljaju delatnost
  3. poljoprivrednici.

Može se desiti da neka od ovih lica budu istovremeno u obe kategorije i istovremeno ispunjavaju uslove za osiguranje po više osnova, npr. situacija kada je neko lice zaposleno u nekom privrednom društvu, a istovremeno ima registrovanu radnju za samostalno obavljanje delatnosti. U takvim slučajevima, osnov osiguranja određuje se na taj način što postojanje osnova po prethodnoj tački isključuje osnov osiguranja iz naredne tačke. Dakle, u našem primeru, lice bi bilo obveznik po osnovu zaposlenja, a ne po osnovu obavljanja samostalne delatnosti.

Pod zaposlenima koji su osiguranici i koji imaju obavezu uplate doprinosa za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje, podrazumevaju se i domaći državljani koji su na teritoriji Srbije zaposleni kod stranih ili međunarodnih organizacija i ustanova, stranih pravnih ili fizičkih lica odnosno stranih diplomatskih i konzularnih predstavništava, ukoliko nije drugačije određeno međunarodnim ugovorom. Isto tako, svojstvo osiguranika imaju i zaposleni koji su upućeni na rad u inostranstvo, odnosno zaposleni u preduzeću koje obavlja delatnost ili usluge u inostranstvu, ukoliko nisu obavezno osigurani po propisima te zemlje ili ako nije nešto drugo predviđeno međunarodnim ugovorom sa tom zemljom.

Osiguranikom zaposlenim smatra se i lice koje obavlja privremene i povremene poslove, ako nije obavezno osigurano po drugom osnovu, a to su i lica koja privremene i povremene poslove obavljaju preko omladinske zadruge koja ima ulogu poslodavca. Ta lica koja se angažuju imaju navršenih 26 godina života, odnosno bez obzira na godine života, ako nisu na školovanju.

Osiguranikom zaposlenim smatraju se takođe i lica za čijim radom je prestala potreba, kao i lica kojima je prestalo zaposlenje usled stečaja, likvidacije, odnosno u svim slučajevima prestanka rada poslodavca, sve dok ostvaruju novčanu naknadu za slučaj nezaposlenosti. Dakle, i lica koja ostvaruju novčanu naknadu kao nezaposleni preko Nacionalne službe za zapošljavanje, imaju obavezu plaćanja doprinosa za socijalno osiguranje (PIO, zdravstveno osiguranje i osiguranje za slučaj nezaposlenosti).

Osiguranici samostalnih delatnosti jesu:
  1. Lica koja, u skladu sa zakonom, samostalno obavljaju privrednu ili drugu delatnost, ako nisu obavezno osigurana po osnovu zaposlenja.
  2. Lica koja su osnivači, odnosno članovi privrednih društava u skladu sa zakonom, koji u njima rade, bez obzira da li su u radnom odnosu u privrednom društvu čiji su osnivač odnosno član.
  3. Lica koja obavljaju poslove po osnovu ugovora o delu odnosno poslove po osnovu autorskog ugovora, kao i poslove po osnovu drugih ugovora, kod kojih za izvršen posao ostvaruju naknadu, a nisu osigurani po drugom osnovu.
  4. Sveštenici i verski službenici ako nisu obavezno osigurani po osnovu zaposlenja.
  5. Lica koja su prestala da obavljaju samostalnu delatnost, dok ostvaruju novčanu naknadu prema propisima o radu i zapošljavanju.

Najviše polemike i nedoumica izaziva tačka 2) te ćemo tom načinu sticanja svojstva osiguranika posvetiti više pažnje. Prema mišljenju Ministarstva rada osiguranik samostalne delatnosti je lice koje je osnivač, odnosno član privrednog društva i koje u njemu radi, bez obzira da li je u radnom odnosu sa privrednim društvom čiji je osnivač, odnosno član. Radom u slučaju iz tačke 2) smatra se predstavljanje i zastupanje privrednih društava od strane njihovih osnivača, odnosno članova na osnovu upisa u registar Agencije za privredne register. Radom se takođe smatra i obavljanje poslovodstvenih ovlašćenja i poslova upravljanja (dakle, nije postavljen uslov da to lice bude u radnom odnosu, već je dovoljno da radi odnosno obavlja navedene poslove i van radnog odnosa).

Ovde bismo mogli navesti jedan slučaj iz prakse, gde se kao osnivač privrednog društva javlja penzioner, koji nije zasnovao radni odnos sa tim privrednim društvom, ali nije ni obavljao rad u smislu predstavljanja i zastupanja društva na osnovu upisa u registar, a nije obavljao ni poslove upravljanja i poslovođenja. Prema mišljenju Ministarstva finansija, penzioner - osnivač privrednog društva koji u njemu ne radi, a ne ostvaruje ni ugovorenu naknadu po osnovu ugovora o delu ili nekog drugog ugovora, nije obveznik plaćanja doprinosa za obavezno penzijsko i invalidsko osiguranje.

Zanimljiva je i situacija kada osiguranik ostvaruje prihode po više različitih osnova (radni odnos, samostalna delatnost, ugovori i sl.). U tom slučaju, doprinos za PIO se obračunava i plaća po svim tim osnovima, do iznosa najviše godišnje osnovice doprinosa. Dakle, obveznici doprinosa ne mogu biti oslobođeni obaveze obračunavanja i plaćanja doprinosa. Ukoliko je npr. lice koje je preduzetnik istovremeno i korisnik starosne penzije, ovo lice podleže obavezi obračunavanja i plaćanja doprinosa za PIO po osnovu prihoda od samostalne delatnosti, bez obzira na to što je istovremeno i korisnik starosne penzije, a tako plaćeni doprinos, po prestanku obavljanja samostalne delatnosti, predstavlja osnov za ponovno određivanje visine penzije licu koje je već korisnik starosne penzije, pod uslovom da je bio u osiguranju (u ovom slučaju po osnovu samostalne delatnosti) najmanje godinu dana.

Osiguranici poljoprivrednici
su lica za koja se, prema zakonu, smatra da se bave poljoprivredom (poljoprivrednici, članovi domaćinstva poljoprivrednika i članovi mešovitog domaćinstva), ako nisu osigurani po osnovu zaposlenja, samostalnih delatnosti ili ukoliko nisu korisnici penzija i na školovanju. Dakle, kod ovog osiguranja predviđen je izuzetak, odnosno ukoliko je lice osigurano po osnovu zaposlenja ili po osnovu samostalne delatnosti, nema obavezu plaćanja doprinosa po osnovu poljoprivredne delatnosti, dok kod svih drugih osnova osiguranja postoji obaveza plaćanja doprinosa (makar to bilo i po dva i više osnova, npr. po osnovu zaposlenja, samostalne delatnosti i sl.).

Zajedničke odredbe za sve vrste osiguranika
- Svojstvo osiguranika stiče se danom početka, a prestaje danom prestanka zaposlenja, obavljanja samostalne ili poljoprivredne delatnosti, odnosno obavljanja ugovorenih poslova, a to svojstvo se utvrđuje na osnovu prijave na osiguranje/odjave osiguranja. Izuzetak predstavlja osiguranje po osnovu poljoprivrede, jer svojstvo osiguranika poljoprivrednika može mirovati, ali najduže 5 godina u toku osiguranja i to iz objektivnih razloga (elementarne nepogode, bolest, porodiljsko odsustvo), s tim što to ne može biti uzastopnih pet godina.

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja su:
  1. za slučaj starosti (pravo na starosnu penziju)
  2. za slučaj invalidnosti (pravo na invalidsku penziju)
  3. za slučaj smrti
  4. za slučaj telesnog oštećenja prouzrokovanog povredom na radu i profesionalnom bolešću - pravo na novčanu naknadu za telesno oštećenje.


Pravo za slučaj smrti obuhvata: 
  1. pravo na porodičnu penziju
  2. pravo na naknadu pogrebnih troškova

Treba praviti razliku između pojma osiguranik (zaposleni, lice koje obavlja samostalnu delatnost, poljoprivrednik) koji uplaćuje doprinose za PIO i pojma korisnik penzije (lice kod koga je nastupio osigurani slučaj).

Ako osiguranik, odnosno korisnik penzije, stekne pravo na dve ili više penzija na teritoriji Srbije, može da koristi samo jednu od tih penzija i to po sopstvenom izboru.

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja ostvaruju se kod Fonda PIO, od dana podnetog zahteva, a najranije 6 meseci pre tog dana. Ovo praktično znači da ukoliko lice, koje je steklo uslov za npr. odlazak u penziju i kome je prestao radni odnos (što znači da mu je prestalo osiguranje), ne podnese zahtev Fondu u roku od 6 meseci od dana ispunjenja uslova za penziju, starosna penzija isplaćivaće se od dana podnošenja zahteva i za 6 meseci unazad (a ne od dana kada je ispunio uslove, jer nije blagovremeno podneo zahtev Fondu). Pri ostvarivanju prava uzimaju se u obzir podaci iz matične evidencije koju vodi Fond, a u koju se podaci unose na osnovu prijava podnesenih na propisanim obrascima. Penzijski staž ne može se utvrđivati na osnovu izjava svedoka.

Promene podataka koji su relevantni za sticanje, odnosno gubitak prava kod Fonda PIO moraju se prijaviti u roku od 8 dana od dana nastanka promene. Ukoliko lice koje je dužno da ove promene prijavi (poslodavac, odnosno osiguranik koji je dužan da sam prijavi promene) to ne učini u propisanom roku, čini prekršaj za koji je predviđena novčana kazna. U praksi se često dešava da poslodavci ne ispoštuju navedeni rok od 8 dana, naročito kod odjave radnika (kada je radniku prestao radni odnos), a da bi izbegli kažnjavanje za prekršaj moraju sačiniti izjavu koju potpisuje direktor/preduzetnik kojom potvrđuje da je iz određenih razloga (npr. službeni put, odsustvo radnika koji inače obavlja poslove prijave/odjave radnika) u zakašnjenju sa prijavom, te da moli Fond da uvaži razlog za kašnjenje. Ako je u pitanju kašnjenje sa prijavom radnika, takođe se sastavlja izjava od strane poslodavca, ali je potrebno da i sam radnik izjavi (pismeno) da je saglasan da se usled opravdanih razloga sa zakašnjenjem prijavi na osiguranje.

Poslodavac može zaposlenima uplaćivati premiju za dobrovoljno dodatno penzijsko osiguranje, kolektivno osiguranje od posledica nezgoda i kolektivno osiguranje za slučaj težih bolesti i hirurških intervencija, a u cilju sprovođenja kvalitetne dodatne socijalne zaštite.


Starosna penzija

Osiguranik stiče pravo na starosnu penziju:
  1. Kad navrši najmanje 15 godina staža osiguranja i 65 (muškarac), odnosno 60 (žena) godina života.
  2. Kad navrši 40 (muškarac), odnosno 35 (žena) godina staža osiguranja i najmanje 53 godine života.
  3. Kad navrši 45 godina staža osiguranja.


Uslov iz tačke 1) je postavljen kumulativno, što znači da npr. muškarac može otići u penziju samo ako istovremeno ima i 65 godina života i najmanje 15 godina staža osiguranja, dakle nije dovoljno da ima samo godine života ili samo godine staža, već istovremeno i jedno i drugo. Ista je situacija i sa uslovom iz tačke 2). Treća situacija podrazumeva pravo na odlazak u penziju kada lice navrši 45 godina staža osiguranja, bez obzira na godine života.

Međutim, izmenama i dopunama Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju iz 2006. godine predviđeni su sledeći izuzeci, te pravo na starosnu penziju osiguranik stiče kad navrši:
  1. U 2006. i 2007. godini, 63 godine života (muškarac), odnosno 58 godina života (žena) i najmanje 20 godina penzijskog staža.
  2. U 2008. godini, 63 godine i šest meseci života (muškarac), odnosno 58 godina i šest meseci života (žena) i najmanje 19 godina penzijskog staža.
  3. U 2009. godini, 64 godine života (muškarac), odnosno 59 godina života (žena) i najmanje 18 godina penzijskog staža.
  4. U 2010. godini, 64 godine i šest meseci života (muškarac), odnosno 59 godina i šest meseci života (žena) i najmanje 17 godina penzijskog staža.


Penzioner bi imao pravo da se ponovo zaposli nakon odlaska u penziju. U toj situaciji on ima pravo da prima istovremeno i penziju i platu. Međutim, poslodavac je dužan da za penzionera koga zaposli plaća sve poreze i doprinose kao i za svakog drugog zaposlenog. Korisnik starosne penzije koji se zaposli na teritoriji Srbije, odnosno obavlja samostalnu delatnost po osnovu po kom je obavezno osiguran na teritoriji Srbije, ima pravo po prestanku tog zaposlenja odnosno obavljanja te samostalne delatnosti, na ponovno određivanje penzije (i njene visine) ako je bio u osiguranju najmanje godinu dana. Korisniku penzije koji radi u inostranstvu obustavlja se za vreme tog rada isplata penzije, ukoliko međunarodnim ugovorom nije drugačije određeno.

Prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja kod Fonda PIO u Republici Srbiji prestaju kada korisnik ostvari ta prava kod Fonda PIO države koja je formirana na području prethodne Jugoslavije, osim ako se države drugačije ne sporazumeju međunarodnim ugovorom. Ovo je naročito značajno za izbeglice i prognana lica sa teritorija bivših republika, koja imaju pravo na penziju i u nekoj od tih država.

Beneficirani radni staž - Osiguraniku koji radi na naročito teškim, opasnim i za zdravlje štetnim radnim mestima, odnosno poslovima i osiguraniku koji radi na radnim mestima, odnosno poslovima na kojima posle navršenja određenih godina života ne može uspešno obavljati svoju profesionalnu delatnost, staž osiguranja u efektivnom trajanju računa se sa uvećanim trajanjem pod uslovima utvrđenim Zakonom o penzijskom i invalidskom osiguranju. Radno mesto, odnosno posao na kome se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, je radno mesto na kome je rad naročito težak, opasan i štetan za zdravlje i pored toga što su primenjene sve opšte i posebne zaštitne mere, a takođe to je i posao na kome je obavljanje profesionalne delatnosti ograničeno navršenjem određenih godina života ili mesto na kome zbog prirode i težine posla fiziološke funkcije opadaju u toj meri da onemogućavaju njeno dalje uspešno obavljanje.

Kada je u pitanju tzv. beneficirani radni staž, odnosno kada je u pitanju osiguranik kome se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, starosna granica za sticanje prava na starosnu penziju, snižava se zavisno od stepena uvećanja staža za po jednu godinu, i to:
  1. Za svake tri godine provedene na poslu na kome se efektivno provedenih 12 meseci računa u staž osiguranja kao 14 meseci.
  2. Za svake dve godine i šest meseci provedenih na poslu na kome se efektivno provedenih 12 meseci računa u staž osiguranja kao 15 meseci.
  3. Za svake dve godine provedene na poslu na kome se efektivno provedenih 12 meseci računa u staž osiguranja kao 16 meseci.
  4. Za svaku jednu godinu i šest meseci provedenih na poslu na kome se efektivno provedenih 12 meseci računa u staž osiguranja kao 18 meseci.

Starosna granica u gore navedenim situacijama može se snižavati najviše do 53 godine života, a izuzetno, starosna granica za osiguranike koji rade na poslovima iz tačke 4), gde se 12 meseci računa kao 18 meseci staža, može se snižavati najviše do 50 godina života (ali izmenama i dopunama zakona propisano je da se granica može snižavati najviše do 50 godina zaključno sa 31.12.2009. godine). Za gore navedene kategorije osiguranika (sa beneficiranim radnim stažom) zakon je predvideo posebne uslove pod kojima mogu ostvariti pravo na starosnu penziju pre ispunjenja opštih uslova utvrđenih zakonom. To znači da  lice iz ove kategorije stiče pravo na starosnu penziju ako je navršilo najmanje 50 godina života i 20 godina staža osiguranja, od čega najmanje 10 godina efektivno provedenih na radnim mestima na kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem, zaključno sa 31. decembrom 2009. godine.

Dakle, prema navedenim pravilima obračuna beneficiranog radnog staža, dolazi do snižavanja starosne granice za odlazak u penziju, a istovremeno se uvećava staž osiguranja tako da se realno provedenih 12 meseci u radom odnosu računa kao 14 ili maksimum 18 meseci provedenih u radnom odnosu.

Da bismo pojasnili ova pravila, uzećemo za primer situaciju iz tačke 1) gde se 12 meseci provedenih u radnom odnosu računa kao 14 meseci. Ako taj radnik ima npr. 6 godina radnog staža, snižava se granica za sticanje prava na starosnu penziju za 2 godine, dakle po jedna godina za svake tri godine provedene na radnom mestu.

Osiguranici - zaposleni koji rade na poslovima na kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem i koji mogu pod posebnim uslovima ostvariti pravo na penziju jesu prema Zakonu o penzijskom i invalidskom osiguranju:
  1. Ovlašćena službena lica u smislu propisa o vršenju unutrašnjih poslova i pripadnici Bezbednosno-informativne agencije.
  2. Zaposleni u Ministarstvu inostranih poslova koji rade na poslovima na kojima se staž osiguranja računa sa uvećanim trajanjem.
  3. Zaposleni u organima i organizacijama koji rade na poslovima kontra radio-izviđajne službe i poslovima kriptografije.
  4. Ovlašćena službena lica u smislu propisa o izvršenju krivičnih sankcija.
  5. Ovlašćena službena lica Poreske policije u smislu propisa o poreskoj administraciji.

Invalidska penzija

Invalidnost postoji kad kod osiguranika nastane potpuni gubitak radne sposobnosti zbog promena u zdravstvenom stanju prouzrokovanih povredom na radu, profesionalnom bolešću, povredom van rada ili bolešću, koje se ne mogu otkloniti lečenjem ili medicinskom rehabilitacijom.

Povredom na radu smatra se povreda osiguranika koja se dogodi u prostornoj, vremenskoj i uzročnoj povezanosti sa obavljanjem posla po osnovu koga je osiguran. To može biti i povreda koju zaposleni pretrpi pri obavljanju poslova na koje nije raspoređen, ali koje obavlja u interesu poslodavca kod koga je zaposlen.

Povredom na radu smatra se i ona povreda koja nastane na redovnom putu od stana do mesta rada ili obrnuto, zatim na putu preduzetom radi izvršavanja službenih poslova i na putu preduzetom radi stupanja na rad. Takođe, povredom na radu smatra se i oboljenje osiguranika koje je nastalo neposredno ili kao isključiva posledica nekog nesrećnog slučaja ili više sile za vreme obavljanja posla po osnovu koga je osiguran ili u vezi sa njim. Ukoliko zaposleni pretrpi povredu u vezi sa korišćenjem prava na zdravstvenu zaštitu po osnovu povrede na radu ili profesionalne bolesti ili je ta povreda učinjena njegovim (nestručnim) lečenjem smatraće se povredom na radu.

Povredu na radu predstavljala bi i povreda prouzrokovana na neki od prethodno opisanih načina, a koju osiguranik pretrpi obavljajući neku delatnost od opšteg interesa: akcije spasavanja ili odbrane od elementarnih nepogoda ili nesreća; vojna vežba ili vršenje drugih obaveza iz oblasti odbrane zemlje; na radnom kampu ili takmičenju (proizvodnom, sportskom i dr).

Profesionalne bolesti su određene bolesti nastale u toku osiguranja, prouzrokovane dužim neposrednim uticajem procesa i uslova rada na radnim mestima, odnosno poslovima koje je osiguranik obavljao.

Osiguranik kod koga nastane potpuni gubitak radne sposobnosti, stiče pravo na invalidsku penziju:
  1. Ako je invalidnost prouzrokovana povredom na radu ili profesionalnom bolešću.
  2. Ako je invalidnost prouzrokovana povredom van rada ili bolešću - pod uslovom da je gubitak radne sposobnosti nastao pre navršenja godina života propisanih za sticanje prava na starosnu penziju i da ima navršenih pet godina staža osiguranja.


Dakle, ako je invalidnost nastala usled povrede na radu ili usled profesionalne bolesti, zaposleni bi imao pravo na invalidsku penziju bez obzira na godine života, a ukoliko je do invalidnosti došlo usled nekog uzroka van rada, pravo na invalidsku penziju zaposleni ima samo ako još uvek nije navršio godine života za starosnu penziju, a mora imati i minimum 5 godina staža osiguranja (ovo pravilo važi za zaposlenog koji ima preko 30 godina života). Osiguranik kod koga je invalidnost, prouzrokovana bolešću ili povredom van rada, nastala pre navršene 30 godine života stiče pravo na invalidsku penziju:
  1. Kad je invalidnost nastala do navršene 20 godine života - ako ima godinu dana staža osiguranja.
  2. Kad je invalidnost nastala do navršene 25 godine života - ako do nastanka invalidnosti ima najmanje dve godine staža osiguranja.
  3. Kad je invalidnost nastala do navršene 30 godine života - ako do nastanka invalidnosti ima najmanje tri godine staža osiguranja.


Porodična penzija

Pravo na porodičnu penziju mogu ostvariti članovi porodice:
  1. Umrlog osiguranika koji je navršio najmanje pet godina staža osiguranja ili je ispunio uslove za invalidsku penziju.
  2. Umrlog korisnika starosne ili invalidske penzije.

Ako je smrt lica nastala kao posledica povrede na radu ili profesionalne bolesti, članovi njegove porodice stiču pravo na porodičnu penziju bez obzira na dužinu penzijskog staža tog lica.

Članovima porodice se smatraju:
  1. Bračni drug,
  2. Deca (bilo da su rođena u braku ili van braka ili da su usvojena, kao i pastorčad koju je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao, unučad, braća i sestre i druga deca bez roditelja ili deca koja imaju jednog ili oba roditelja koji su potpuno nesposobni za rad, a koju decu je osiguranik odnosno korisnik osiguranja izdržavao).
  3. Roditelji (otac i majka, očuh i maćeha i usvojioci) koje je osiguranik, odnosno korisnik prava izdržavao.


Pravo na porodičnu penziju može ostvariti i bračni drug iz razvedenog braka ako mu je sudskom presudom utvrđeno pravo na izdržavanje.

Članovima uže porodice umrlog osiguranika smatraju se bračni drug i deca (bračna, vanbračna, usvojena, pastorčad i unuci), a članovima šire porodice umrlog osiguranika/korisnika prava smatraju se roditelji (otac, majka, očuh, maćeha, usvojioci), braća, sestre i druga deca bez roditelja ili deca koja imaju jednog ili oba roditelja koji su potpuno nesposobni za rad, a koju decu je osiguranik odnosno korisnik osiguranja izdržavao.

Razlikovanje na članove uže i šire porodice bitno je zbog određivanja prava na porodičnu penziju, budući da to pravo članovi šire porodice mogu ostvariti samo ako nema članova uže porodice ili ukoliko porodična penzija koja pripada članovima uže porodice ne dostigne pun iznos osnova od koga se određuje visina porodične penzije.

Porodična penzija određuje se od starosne ili invalidske penzije koja bi/koja je osiguraniku pripadala u času smrti u procentu koji se utvrđuje prema broju članova porodice koji imaju pravo na tu penziju, i to:
  1. Ako penzija pripada samo članovima uže porodice ili samo članovima šire porodice umrlog osiguranika odnosno korisnika prava određuje se u sledećim procentima:
    • za jednog člana 70%;
    • za dva člana 80%;
    • za tri člana 90%;
    • za četiri člana ili više članova 100%.
  2. Ako penzija pripada i članovima uže porodice i članovima šire porodice umrlog osiguranika odnosno korisnika prava, članovima uže porodice određuje se porodična penzija prema prethodno navedenim procentima, a članovima šire porodice pripada ostatak do iznosa starosne ili invalidske penzije.

Korisniku porodične penzije koji stekne svojstvo osiguranika obustavlja se isplata porodične penzije. Dakle, jedno lice ne može istovremeno biti u osiguranju po nekom drugom osnovu (npr. po osnovu zaposlenja) i primati porodičnu penziju.

U pogledu prava bračnog druga na porodičnu penziju, zakon određuje drugačija pravila u pogledu godina života kada je u pitanju suprug, odnosno supruga.


Bračni drug stiče pravo na porodičnu penziju:
  1. Ako je do smrti bračnog druga navršio 50 godina života (žena), odnosno 55 (muškarac).
  2. Ako je do smrti bračnog druga ili u roku od jedne godine od dana smrti bračnog druga ostao potpuno nesposoban za rad.
  3. Ako obavlja roditeljsku dužnost prema deci koja imaju pravo na porodičnu penziju.
  4. Izuzetno, pravo na porodičnu penziju stiču:
    • u 2007. godini udova koja navrši 48 godina života, udovac kada navrši 53 godine života
    • u 2008. godini udova koja navrši 48 godina i 6 meseci godina života, udovac kada navrši 53 godine i 6 meseci godina života
    • u 2009. godini udova koja navrši 49, a udovac 54 godine života
    • u 2010. godini udova 49 godina i 6 meseci, udovac 54 godine i 6 meseci godina života.

Dete ima pravo na porodičnu penziju do navršenih 15 godina života, bez obzira da li se nalazi na školovanju, a posle navršenih 15 godina života ima pravo na porodičnu penziju pod sledećim uslovima:
  1. Do navršenih 20 godina života, ako pohađa srednju školu.
  2. Do navršenih 23 godina života, ako pohađa višu školu.
  3. Do navršenih 26 godina života, ako pohađa fakultet.

Dete stiče pravo na porodičnu penziju i ona mu pripada za vreme nesposobnosti za samostalan život i rad.

Deca bez oba roditelja imaju pravo, pored porodične penzije po jednom roditelju, i na porodičnu penziju po drugom roditelju i u tom slučaju obe penzije određuju se kao jedna penzija, čiji iznos ne može preći najviši iznos penzije, utvrđen prema pravilima Zakona o penzijskom i invalidskom osiguranju.


Roditelj stiče pravo na porodičnu penziju ako ga je pokojni osiguranik, odnosno korisnik, izdržavao do svoje smrti, pod uslovom da je do smrti osiguranika, odnosno korisnika prava:
  1. navršio 65 (otac), odnosno 60 (majka) godina života, ili
  2. postao potpuno nesposoban za rad

Izuzetno, pravo na porodičnu penziju roditelj stiče kad navrši:
  1. u 2006. i 2007. godini, 63 godine života (muškarac), odnosno 58 godina života (žena);
  2. u 2008. godini, 63 godine i šest meseci života (muškarac), odnosno 58 godina i šest meseci života (žena);
  3. u 2009. godini, 64 godine života (muškarac), odnosno 59 godina života (žena);
  4. u 2010. godini, 64 godine i šest meseci života (muškarac), odnosno 59 godina i šest meseci života (žena).

Lica kojima se obezbeđuju prava za slučaj invalidnosti i telesnog oštećenja prouzrokovanih povredom na radu ili profesionalnom bolešću

Posebnu vrstu penzijskog i invalidskog osiguranja (možemo reći i užu zaštitu, jer se odnosi samo na određeni slučaj) predstavljaju prava za slučaj invalidnosti i telesnog oštećenja prouzrokovanih povredom na radu ili profesionalnom bolešću i ta prava ostvaruju:
  1. Lica koja, u skladu sa zakonom, obavljaju privremene i povremene poslove preko omladinskih zadruga do navršenih 26 godina života, ako su na školovanju.
  2. Lica koja se nalaze na stručnom osposobljavanju, dokvalifikaciji ili prekvalifikaciji, koja uputi organizacija nadležna za zapošljavanje.
  3. Učenici i studenti kada se, u skladu sa zakonom, nalaze na obaveznom proizvodnom radu, profesionalnoj praksi ili praktičnoj nastavi.
  4. Lica koja se nalaze na izdržavanju kazne zatvora dok rade u privrednoj jedinici ustanove za izdržavanje kazne zatvora (radionica, gradilište i sl.) i na drugom mestu rada.
  5. Lica koja, u skladu sa propisima, obavljaju određene poslove po osnovu ugovora o volonterskom radu.

Dakle, radi se o licima koja obavljaju rad van radnog odnosa i po tom osnovu im se obezbeđuju prava samo za određeni rizik i to prava za slučaj invalidnosti i telesnog oštećenja prouzrokovanih povredom na radu i profesionalnom bolešću, što znači da ova lica nemaju status osiguranika i ostvaruju užu zaštitu (dok osiguranici pored tog prava ostvaruju i druga prava po osnovu penzijskog i invalidskog osiguranja).

Pravo na novčanu naknadu za telesno oštećenje - Osiguranik ili lice kome se obezbeđuju prava za slučaj invalidnosti i telesnog oštećenja prouzrokovanih povredom na radu ili profesionalnom bolešću,  kod koga telesno oštećenje prouzrokovano povredom na radu ili profesionalnom bolešću iznosi najmanje 30%, stiče pravo na novčanu naknadu. Sva prava iz penzijskog i invalidskog osiguranja ostvaruju se kod Republičkog fonda za penzijsko i invalidsko osiguranje.

Više reči o tome šta se smatra povredom na radu i profesionalnom bolešću bilo je kod dela koji govori o invalidskoj penziji te ćemo se ovde osvrnuti samo na pitanja u vezi sa naknadom štete i osiguranjem za slučaj povrede na radu. Naime, povreda koju zaposleni npr. pretrpi na putu od mesta stanovanja do mesta rada, smatraće se povredom na radu u smislu propisa PIO. Međutim, prema opštim pravilima za naknadu štete, poslodavac u navedenom primeru ne bi bio dužan da nadoknadi zaposlenom pretrpljenu štetu, budući da je do štete došlo na javnom putu, na prostoru koji se nalazi izvan kontrole poslodavca i na koje uslove puta poslodavac nije mogao da utiče, te nema ni materijalne odgovornosti poslodavca za štetu. U ovom slučaju, dakle, ne postoji uzročno-posledični odnos između radnji poslodavca i štete koju je pretrpeo zaposleni, tako da ne postoji niti krivica poslodavca niti njegova objektivna odgovornost za štetu. Na ovaj način je u istoj situaciji presudio Okružni sud u Beogradu 2007. godine. Ukazujemo na to da ne treba mešati naknadu štete sa naknadom zarade, jer zaposleni ima pravo na naknadu zarade za vreme privremene sprečenosti za rad usled povrede ili bolesti koja je nastala na radu ili van rada. O tome ko isplaćuje naknadu zarade biće više reči u nastavnoj jedinici 4.


Smatrate da je ova lekcija korisna?  Preporučite je. Broj preporuka:26


Molimo Vas unesite svoje podatke i dobićete pristup besplatnim lekcijama.

Ime: 
Prezime: 
Email: